«شاعران در زمانه‌ی عُسرت به چه کار می‌آیند؟»

این قطعه شعر از هولدرلین، شاعر آلمانی است که به‌دلیل استفاده مارتین هایدگر از آن در عنوان یکی از مقالات معروفش شهرت خاصی یافته است.

شرایط فعلی فضای کسب‌وکار در کشور ما، با هر ملاک و معیاری سنجیده شود، از مصادیق بارز «زمانه‌ي عُسرت» محسوب می‌شود. عدم‌قطعیت‌های بحرانی در آینده‌ی اقتصاد، نامعلوم بودن متغیرهای کلیدی اقتصادی، تعطیلی یا کاهش فعالیت‌ بسیاری از بنگاه‌های اقتصادی، کسادی فراگیر و سیاست‌های انقباضی که قاطبه فعالان کسب‌وکار در این شرایط در پیش گرفته‌اند، هر گونه فعالیت اقتصادی، به‌ویژه سرمایه‌گذاری‌های جدید را با موانع جدی روبه‌رو کرده است. اگر کارکرد اصلی مشاوران را کمک به صاحبان کسب‌وکار برای توسعه، ارتقاء و تحول سازمان‌های‌شان بدانیم، ناچار باید از خود بپرسیم: «مشاوران در زمانه‌ی عُسرت به چه کار می‌آیند؟»

یکی از عواملی که به این تردید دامن می‌زند، تصور نسبتاً فراگیری است که به موجب آن مشاوره مدیریت صرفاً در شرایط رونق و توسعه سازمان‌ها به کار مدیران می‌آید. مطابق این تصور، هزینه‌ای که صرف مشاوره و فعالیت‌های مشاوره‌ای می‌شود، گونه‌ای مازاد بودجه سازمان است که در زمره هزینه‌های تجملی محسوب می‌شود و طبعاً زمانی که با مضیقه مواجه می‌شویم، باید تا می‌توان از هزینه‌های اضافی کاست. نتیجه، کاهش ملموس پروژه‌ها و اقداماتی است که با عناوینی از قبیل برنامه‌ریزی، تحول، توسعه، بهبود و مانند آن، معمولاً منجر به به‌کارگیری مشاوران مدیریت می‌شود.

تجملی شمردن خدمات مشاوره، نه‌تنها در دوره‌های بحران بلکه در شرایط عادی نیز از موانع اثربخشی این خدمات در جهت بهبود و تحول سازمان‌هاست. واقعیت این است که چند سالی است که نه‌تنها در کشور ما، بلکه در بیشتر نقاط جهان، بروز بحران‌های اقتصادی، سیاسی و طبیعی، «پایداری» و «تاب‌آوری» را به مهم‌ترین اهداف بیشتر کسب‌وکارها بدل کرده و این اهداف را حتی بالاتر از اهداف معمول «رشد» و «سودآوری» نشانده است. از دوران کووید تا سال‌های اخیر که جهان شاهد بحران‌ها و تنش‌های بی‌سابقه اقتصادی و سیاسی بوده است، سازمان‌های سرآمد دنیا بقا و تاب‌آوری را سرلوحه اهداف خود قرار داده‌اند.

اما بقا و تاب‌‌آوری تنها در انقباض بودجه‌ها، کاهش هزینه‌ها و اخراج گسترده کارکنان خلاصه نمی‌شود. تخصیص پویا و انعطاف‌پذیر منابع به قابلیت‌های سازمانی، نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار و انعطاف‌پذیر کردن مدل عملیاتی سازمان‌ها از جمله مهم‌ترین راهکارهای تاب‌آوری در شرایط سخت اقتصادی است. طراحی و پیاده‌سازی این راهکارها بدون درک و دریافت عمیق و همه‌جانبه از سازمان و معماری آن برای مدیران امکان‌پذیر نخواهد بود. به همین دلیل است که بنابر گزارش مؤسسات معتبر پیمایش بازار در سال‌های اخیر علی‌رغم تعمیق بحران اقتصادی در اکثر اقتصادهای پیشرو، بازار تقاضای خدمات مشاوره مدیریت، به‌ویژه مشاوران معماری سازمانی به‌نحو بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است.